Wat is professioneel persleidingbeheer?

Iedere persleidingbeheerder draagt bij aan een groot maatschappelijk goed: een gezonde leefomgeving door afvalwater naar een zuivering te transporteren.

De behoefte ontstaat om te groeien in het beheer. Besluiten dienen steeds meer objectief onderbouwd te worden, het liefst via data, en de beheerkosten moeten het liefst zo laag mogelijk zijn. Termen als ‘professioneel beheer’, ‘risico gestuurd beheer’ en ‘asset management’ krijgen meer en meer aanzien. Voor de lange termijn is iedereen redelijk in staat een beeld te schetsen van hoe het beheren professioneler kan. In het hier en nu is dat een stuk lastiger. Collega’s stellen vragen over het areaal en onderbouwing van keuzes. Die zijn niet allemaal te beantwoorden.

Deze website helpt je in het nemen van kleine stappen waardoor je die antwoorden kunt geven en je de groei in het beheer van het afvalwatertransportsysteem ondersteunt.

Wat vind je op deze website?

Stappenplan

Welke stappen doorloop je om het persleidingbeheer verder te professionaliseren?

Data

Data van het huidige 'persleidingareaal', calamiteitenregistraties en inspectieresultaten zijn verzameld en hier beschikbaar.

Analyseresultaten

Van de beschikbare datasets zijn verschillende analyses gemaakt om de beheerders mee te ondersteunen.

Heb je vragen?

Neem dan contact op met Ton Beenen of Wouter van Riel

deelnemers

maar liefst 17 partijen hebben bijgedragen

Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier

Hoogheemraadschap van Rijnland

Waterschap Scheldestromen

Waterschapsbedrijf Limburg

Waterschap Zuiderzeeland

Waterschap Noorderzijlvest

Waterschap Drents Overijsselse Delta

Waterschap Rivierenland

Waterschap Brabantse Delta

Waterschap Aa en Maas

Waterschap Vallei en Veluwe

Waterschap Rijn en IJssel

Waterschap De Dommel

Gemeente Rotterdam

Waternet

Aquafin

samen hebben zij

data verzameld

analyses gemaakt

plannen gemaakt

een kennisnetwerk ontwikkeld

STAPPENPLAN

1. Inventariseer het areaal in beheer

  • Het afvalwatertransportsysteem. De eerste stap van het stappenplan bestaat uit inventarisatie van de aanwezige voorzieningen voor het transport van afvalwater. Daarbij legt u de basisgegevens van het areaal vast volgens de definities van het GWSW.
  • Uitvoeren van een stakeholderanalyse. Creëer inzicht in wat de verwachtingen zijn vanuit de allerlei stakeholders naar de organisatie ten aanzien van het afvalwatertransport. Dit biedt inzicht in op welke wijze waarde per stakeholder wordt gecreëerd. Dit geldt niet alleen voor de huidige situatie maar ook voor de toekomstige. De behoeften van belanghebbenden veranderen in de tijd en daarmee ook de wijze waarop de organisatie die behoeften invult.

2. Bepaal de prestaties nu en straks

  • Stel prestatie-eisen aan het afvalwatertransportsysteem. Vertaal de verwachtingen van de stakeholders naar functionaliteiten voor het afvalwatertransportsysteem. Het gaat hier om prestaties voor het gehele transportsysteem en voor prestaties voor individuele zuiveringsregio’s. Prestaties zijn o.a. hydraulische capaciteit, beschikbaarheid en betrouwbaarheid. Aan deze prestaties kunnen indicatoren worden gekoppeld om hierop te sturen. Aangezien de wensen van stakeholders in de tijd veranderen, bijvoorbeeld een groeiende hoeveelheid afvalwater, veranderen ook de prestatie-eisen.
  • Ken de prestaties van de objecten. De individuele voorzieningen binnen het afvalwatertransportsysteem zorgen ervoor dat de prestatie van het systeem geleverd kan worden. Een individueel gemaal zal bijvoorbeeld met voldoende capaciteit moeten draaien om de prestatie van het grotere systeem mogelijk te maken. Daarnaast moeten voorzieningen een minimale (onderhouds)toestand hebben om de systeemprestatie niet onacceptabel negatief te beïnvloeden. Voldoende kennis van de (onderhouds)toestand is daarmee enorm belangrijk. Vaak is de (onderhouds)toestand van de persleiding onbekend. Daarom is er alternatief nodig, bijvoorbeeld de leidingleeftijd i.c.m. het materiaaltype.

3. Onderzoek invloeden op de prestaties

Breng de invloeden op de systeemprestatie in kaart. Registreer de (bijna) opgetreden gebeurtenissen en incidenten van het afvalwatertransportsysteem in een logboek. Hiermee bouw je een historie op die je na een aantal jaren in staat stelt op de kans van optreden op gebeurtenissen te bepalen. 

4. Inventariseer risico’s

Schat volgens het risicomanagement van de organisatie de mogelijke gevolgen in en bepaal de aanpak om de gevolgen te beperken of het optreden van een gebeurtenis te voorkomen. Bepaal de kritikaliteit van de objecten door een inschatting te maken wat de consequenties zijn bij uitval of calamiteit, ten aanzien van criteria die de organisatie belangrijk vindt (bijvoorbeeld veiligheid, continuïteit en imago). In feite bepaal je hiermee de ‘belangrijkheid’ van de objecten. Een persleiding met een kleine diameter in een grasland zal bijvoorbeeld minder belangrijk zijn dan een grote leiding door stedelijk gebied. Het is handig om de kritikaliteit in een aantal categorieën te verdelen. Via GIS is hier al een snel een eerste slag in te slaan. In een vervolgstap kunnen extra criteria worden toegevoegd om de kritikaliteit te schatten. Objecten die in de hoogste categorie vallen, verdienen uiteraard extra aandacht, bijvoorbeeld door de onderhouds- en inspectiefrequentie omhoog te schroeven.

5. Ontwerp beheermaatregelen

  • Weet wat je kunt doen. Het type beheermaatregel (onderhouden, repareren, renoveren, verbeteren, vervangen) dat in een situatie geschikt is, hangt van veel omstandigheden af. Grofweg kunnen (combinaties van) drie situaties optreden:
    • Verandering in de wens van de omgeving ten aanzien van het transporteren van afvalwater. Bijvoorbeeld, een extra kern wil zijn afvalwater aanbieden op het afvalwatertransportsysteem.
    • Verandering in de toestand of functioneren van het afvalwatertransportsysteem. Bijvoorbeeld de toestand is ondermaats en kan niet meer garanderen dat het functioneren is gewaarborgd.
    • Verandering in de wens van de beherende organisatie ten aanzien van het transporteren van afvalwater. Het leveren van de prestaties kan sneller, goedkoper of beter anderszins.
      Afhankelijk van het optreden van bovenstaande situaties is er een ingreep in het bestaande systeem nodig. Dat kan gaan om het maken van een nieuw schetsontwerp, functioneel ontwerp of detailontwerp, repareren, renoveren, verbeteren en vervangen van delen van het afvalwatertransportsysteem.

      Afhankelijk van de situatie die zich voordoet, is een richting te bepalen voor de maatregelen die worden ingezet.

  • Zorg voor goede informatie. Informatie is nodig voor het nemen van beslissingen op basis van (zo veel mogelijk) feiten. ‘Data op orde’ is een veelgebruikte term om energie te steken in het bijwerken, controleren en aanvullen van gegevensbestanden. Het is hierbij cruciaal om in beeld te brengen welke informatie voor welke maatregelkeuze voor welke betrokkenen noodzakelijk is. Het is hierbij belangrijk om vast te stellen welke informatie nu voorhanden is om een maatregelkeuze op te baseren. Is deze informatie voldoende om de keuze te maken? Aan welke voorwaarden dient de informatie te voldoen? Welke informatie, en input van collega’s, is nodig om een keuze wel te maken?

6. Bepaal de totale kosten van het beheer

Zorg voor het beschikbaar hebben van voldoende financiële middelen die de komende jaren nodig zijn voor de maatregelen van het afvalwatertransportsysteem. Hiervoor is in ieder geval een planning van maatregelen in de tijd nodig, vermenigvuldigd met eenheidsprijzen.

producten

Er is van nagenoeg alle deelnemende partijen data verzameld, gedeeld, geanalyseerd en gevisualiseerd. Hierbij zijn de volgende vragen beantwoord:

  • Hoeveel km persleiding ligt er in Nederland en wat zijn de kenmerken van deze leidingen? 
  • Wat kunnen we leren van incidentenregistraties?
  • Wat kunnen we leren van de resultaten van uitgevoerde persleidinginspecties?

Overzicht persleidingen in NL

Alle verzamelde persleidinggegevens zijn uniform gestructureerd via het GWSW. Waarom is dat nodig? Het voordeel hiervan is dat een beheerder van gemeente/waterschap A exact dezelfde definities van alle onderdelen van zijn afvalwatersysteem hanteert als een beheerder bij gemeente/waterschap B. In andere woorden, men spreekt dezelfde ‘taal’. Dit is cruciaal wanneer je wilt samenwerken en gegevens wilt delen met elkaar. De gegevens zijn opgeslagen op de server van het GWSW en zijn openbaar toegankelijk. 

De gegevens zijn, niet herleidbaar naar organisatie, hier te downloaden in Excel formaat.

Van de aangeleverde gegevens zijn verdelingen gemaakt van leeftijden, diameters en materialen.

Verdeling leeftijden naar lengte.

Verdeling materialen naar lengte. 

Het materiaal ‘mix’ is een samenvoegsel van materialen. Leidingen met meerdere geregistreerde materialen, bijvoorbeeld ‘pvc, beton, staal’, zijn opgenomen in de materiaalcategorie ‘mix’. Waarschijnlijk zijn hier de individuele leidingdelen niet apart geregistreerd met hun eigen unieke materiaal. 

 

Verdeling diameters naar lengte.

Incidentenregistraties

Wat kun je leren van registraties van opgetreden incidenten en calamiteiten?

Steeds meer partijen registreren de opgetreden incidenten. Het doel van deze registratie is om bijvoorbeeld materiële schade vast te leggen, een veroorzaker aan te wijzen of benodigde onderhoudstaken te onderbouwen. Op zich een goede zaak. Daarnaast biedt een incident ook een kans om te leren. Waarom is het incident opgetreden? Wat kunnen we anders doen om het incident te vermijden? Kan ik bij een soortgelijke leiding ook een incident verwachten?

De incidentenregistratie van de deelnemende partijen zijn samengevoegd. De gegevens zijn, niet herleidbaar naar organisatie, hier te downloaden in Excel formaat.

Een incident is hier gedefinieerd als: een ongewenste gebeurtenis die is opgenomen in een ‘incidenten- of meldingenregister’, ongeacht de daadwerkelijk ernst of gevolgen van het incident. Het kan dus gaan om bijvoorbeeld een afsluiter die stuk is of een gesprongen persleiding.

Toe- of afname van incidenten in de tijd?

In de grafiek is het aantal incidenten in de tijd weergegeven. 

De afgelopen jaren in het aantal incidenten met een factor twee toegenomen. Het is nu niet duidelijk of dat komt door daadwerkelijk meer veroudering of een intensievere registratie.

bijeenkomsten

Er zijn meerdere landelijke bijeenkomsten georganiseerd waar kennis over persleidingen wordt gedeeld. 

  •  landelijke studiedag persleidingen, 26 november 2019, Waternet, Amsterdam
    • klik hier voor de presentaties
  •  landelijke studiedag persleidingen, 19 maart 2019, Aquatech, Gorinchem